Te klein voor het tafellaken en te groot voor het servet

Na een beroep van Cees op iedereen om verse columns aan te leveren kan ik natuurlijk niet achterblijven. Daarom na enige absentie nu wederom presentie.

De eerste uitdaging is het bedenken van een onderwerp. Bij het begin van deze column hadden Koen en ik een lijst gemaakt met onderwerpen variërend van de lichtere, als de klederdracht van "de schaker", tot inhoudelijke behandelingen van schaaksystemen. Om het mij makkelijk te maken vermijd ik de laatste categorie. Bovendien is deze column beter als deze toegankelijk blijft voor het brede publiek.

Wat mij nu de laatste tijd bezig houdt zijn de afgelopen twee verloren ronden van het 1e team in de externe competitie. Het seizoen zijn we begonnen met twee mooie overwinningen. In de twee opvolgende ronden hebben we twee keer aan het kortste eind getrokken.

Natuurlijk hadden we kracht ingeboet door de afwezigheid van Koen en later ook van Jos. Toch hebben we tegen alle ratingverwachtingen in met slechts een half punt verloren (3,5-4,5). Dit is natuurlijk zeer wrang. Aan de match tegen de Groene Zes houd ik nog de meest vervelende herinnering over. Na 7 partijen stond het 4-3 voor de Groene Zes. Door te winnen kon ik deze match nog gelijk trekken.

Op het bord stond ik er goed voor. Het was een moeilijke strijd, maar ik kwam gewonnen te staan. Met nog een minuut op de klok hoefde ik alleen een pion te promoveren en de tegenstander mat te zetten. In een moment van verstandsverbijstering dacht ik de tegenstander pat te hebben gezet. Ik stak mijn hand uit om mijn tegenstander te feliciteren met deze mazzel. En nu komt het; zijn mazzel was nog veel groter dan ik dacht. Het was namelijk niet pat. Deze remise zal ongetwijfeld de geschiedenisboeken ingaan als de legende van het schijnpat met mijn persoon in de hoofdrol als schlemiel.

Met twee overwinningen zijn we nog zeker niet veilig voor degradatie. En Vredeburg is in het verleden vaker gepromoveerd naar de tweede klasse om daar helaas direct weer uit te degraderen. Een geval van te klein voor het tafellaken en te groot voor het servet.

Ondanks de nipte nederlagen heb ik vertrouwen in de rest van de competitie. Bakkum heeft het als kleine club een paar jaar geleden tot de 1e klasse weten te schoppen. Dan moeten wij Vredeburgers ons zeker in de tweede klasse kunnen handhaven. Met de mooie resultaten in de eerste twee ronden hebben we een goed uitgangspunt. Daarbij hebben we voor het eerst in de geschiedenis de massakamp tegen Oppositie gelijk gespeeld!

Binnen de club zijn er ook goede ontwikkelingen. We hebben een aanstormende jeugd en de verloren Niels Hageman is teruggekeerd. Daarnaast verwacht ik met de pensionering van een zeker lid dat onze schaakkracht zeker 100 Elo-punten gaat stijgen. Tenslotte mag ieder lid bij mij wat komen drinken als deze in de laatste 3 ronden 3 punten binnen haalt. Als dat niet motiveert weet ik het ook niet meer…

Nee, 2012 gaat een goed jaar worden. Mij rest nog iedereen een mooi en gezond 2012 te wensen en in het bijzonder succes voor de schakers die meedoen aan het Tata Chess Tournament!

Bob Stolp
1-6-2012

Onlogica

Even tussendoor, voor ik begin aan de 30e column! Ik zie dat er dit seizoen evenveel columns door mij als door alle anderen zijn geschreven en dat is de bedoeling niet! Je hoeft er niet eens de pen voor op te pakken, je kunt gewoon Word opstarten (of Kladblok, whatever) en typen over het liefst een schaakgerelateerd onderwerp. Heb ik ook weer eens wat te lezen!

Dan nu een artikeltje over hoe het toch altijd onlogisch blijft, dat wanneer je van iemand met waarde 70 wint, je er geen 70 punten bij krijgt! Want deze discussies zijn toch vrij vaak aan het scorebord te horen, en het lijkt erop alsof het vals spelen door de computer is. Helaas is dit niet het geval. Wel is het zo, dat wij een heel speciaal systeem hebben.

Op toernooien zie je namelijk iets heel anders gebeuren: na negen ronden kijkt men hoeveel punten iedereen heeft. Zijn er mensen met evenveel punten, kijkt men naar de weerstandspunten. Dit is niets anders dan het optellen van de punten van alle tegenstanders. Mensen die sterke tegenstanders gehad hebben, krijgen meer punten, omdat ze een zwaarder programma hadden (ik had bijvoorbeeld het op een-na-hoogste aantal weerstandspunten, na de koploper) Maar als iedereen tegen elkaar speelt, maakt dat niet uit, dus is er ook nog de SB-score (genoemd naar de uitvinders Sonneborn-Berger) waarbij je alleen de punten krijgt van wie je hebt gewonnen, en de helft tegen de tegenstanders waarmee je de partijuitslag hebt gedeeld - remise.

Waarom gebeurt dat niet bij ons? Het simpele antwoord is een vraag: wie van jullie zijn alle 26 keren op komen dagen. Alleen ik en Ed Stolp. Wij hebben dus veel meer kans op meer punten dan bv. Koen Kramer, en daarom is een puntensysteem bedacht door meneer Keizer, zoals wij dat kennen. Het venijn zit hem in de staart: wat als je in ronde 2 van de nummer 2 hebt gewonnen, terwijl diegene nu 22e staat? Hij/zij is nu 20 punten minder waard! Daarvoor is de herwaardering bedacht, logisch hè? Nu begrijp je misschien beter waarom je altijd punten tekort krijgt, je krijgt ze namelijk niet tekort! Je hebt er alleen in het begin teveel gekregen...

(Conclusie: Systeem Keizer is dus eerlijk, en eerlijker dan het hier eerder bediscussieerde Systeem Jan!)

Terugkijkend op het afgelopen jaar, mag ik wel zeggen, dat ik een uitstekend seizoen heb gedraaid, met de zo kenmerkende dip halverwege. Na een matig begin scoor ik 7½ uit 9, waarbij ik alleen een slechte remise tegen mijn zusje speelde, stukwinst niet om kon zetten in een winstpartij tegen Jan Borst en de sleutelzet tot winst niet vond tegen Harold Ebels, waardoor ik in remise moest berusten (wel de beste partij van het seizoen!). Zoals gebruikelijk kwamen na deze ruim twee maanden durende periode dezelfde magere periode met slechts 3½ uit 11.

En dat is ook waar er nog een hoop in te verbeteren valt. Niet eens zo zeer in die 7 plusremises die ik dit seizoen heb gescoord - lees: makkelijke winstpartijen waarbij ik remise aanbood, uit pure angst om te verliezen - je moet de tegenstander zo af en toe ook eens wat gunnen. Nee, het is meer de consistentie waarmee ik goede partijen afwissel door afgrijselijke van hetzelfde soort. Alhoewel, het mislukte From-gambiet tegen Robin Rommel en mijn verlies in 15 zetten tegen Koen Kramer zijn zelfs geen partijen meer te noemen. Toch heb ik een tiental leuke zetjes teruggevonden, waar mijn computer een uitroepteken bij wilde plaatsen, hieronder een selectie. In de eerste twee partijen ben ik wit, de andere twee zwart. Probeer ze zelf eens op te lossen, of geniet gewoon en kijk onder het diagram naar het verdere spelverloop!

Wit aan zet

Zwart aan zet

Oplossingen zijn hier te vinden

Bert Hollander
17-05-2011

Betegelingsprobleem

Er zijn tegenstanders die je niet graag tegenover je ziet zitten, en spelers die je graag ziet, omdat je ze dan in kan maken. Op school heb je vervelende (lees: moeilijkere) vakken, zoals Infinitesimaalrekening of Lineaire Algebra of Caleidoscoop. Maar gelukkig wordt dat afgewisseld met Grafentheorie. Ik zou dat met gemak aan middelbare scholieren uit kunnen leggen, om de simpele reden dat overal algoritmes (trucjes) voor bestaan, en het vak in essentie alleen uit punten en lijnen bestaat. Het fijne aan het vak is, dat het ook een heel toepasbaar vak is: de bekendste graaf is bijvoorbeeld het spoorwegnetwerk van Nederland. Maar laatst kwam ik een vraagstuk tegen, waar ik even over na moest denken: het betegelingsprobleem.

Stel, je hebt een tuin bestaande uit een geheel aantal m², en je wilt deze betegelen met tegels van 2 bij 1 meter, de helft wit en de helft zwart. Witte en zwarte delen mogen nooit aan elkaar grenzen. De oplettende lezer is op zoek naar een tuin bekleed als? schaakbord! Ik zal de wiskundige randvoorwaarden voor de mogelijkheid om dit te doen besparen, maar stel je eens een tuin (lees: schaakbord) voor met een paar uitstulpingen. Je zou een heel ander schaakspel krijgen!

Ik bedacht me een partij, waarin je vanuit een hoekveld naar 4 andere velden kan! Het spel zou er een stuk interessanter door worden. Denk je met wit een stikmat met het paard op f7 te hebben gemaakt, speelt zwart ineens Kh8-i8! Of als je het anders maakt, kan zwart nooit meer mat achter de paaltjes geven: wit speelt simpelweg Kg1-h0 en er wordt verder geschoven.

Ik begon door te denken - op de normale manier - en kwam op de vraag hoe het zou zijn om met drie personen te schaken? Ik stelde me voor dat ieder een half bord zou krijgen, met in het midden dan een soort gemeenschappelijk veld, dat schuin ligt? Gek genoeg bestaat dat al! Het heet, zeer toepasselijk, trioschaak.

Als dat dan bestaat, waarom kunnen we dan niet creatiever omgaan met de stukken. Waarom zet je de witte stukken altijd in díe opgelegde volgorde op? Zet die koning eens een keer in het hoekje voor je begint. Trouwens, ook deze variant bestaat al, en werd vernoemd naar schaakfenomeen Robert Fischer (ook bekend als Chess960, naar de verschillende startopstellingen).

Misschien denk je nu dat omdat ik de laatste tijd wat meer verlies (laatste punten zijn meer dan een maand geleden gepakt op moment van schrijven van deze column), dat ik andere variantjes probeer. Integendeel, geef mij maar het normale 8 bij 8 bord in normale opstelling. Maar dan wil ik ook normaal spelen, dat wil zeggen: geen BRommelen! Ik heb het nu enkele malen gespeeld - voor de mensen die het niet weten: bij BRommelen verandert je stuk waarmee je een ander stuk slaat in dat stuk. Een loper slaat een pion, en wordt dus een pion. Dat lijkt leuk, maar als je dat speelt tegen mensen die er nog echt de hele dag over na lopen te denken, verdwijnt die motivatie snel. Het is voor de positioneel wat minder bedeelde onder ons wel een goede manier om te trainen, vind ik zelf.

Met nog maar een paar ronden te gaan, is er nog niets beslist, en heb ik dus nog steeds kans om in de top 30 te blijven. Nu maar hopen dat het lukt. *smile*

Bert Hollander
1-4-2011

Kramer definitief uit vorm

Normaliter ben ik erg te spreken over de verslagen die Harold voor onze website en de kattenbakvulling schrijft. Wat is er nu leuker dan te lezen hoe overtuigend je je tegenstander nu weer overklast hebt? Maar nu ik in een vormcrisis verkeer, vrees ik de scherpe pen van onze secretaris. De ene week kan je namelijk op een voetstuk geplaatst worden, de volgende week kan je daar vanaf donderen en genadeloos door het slijk getrokken worden.

Ebels senior is ongetwijfeld al aan het broeden op een felle kritiek op mijn schaakprestaties van deze week, zeker aangezien ik vorige week ook al verloor. En terecht, het was ook echt bagger. Maar mijn ego kan het niet verdragen lijdzaam naar Harold's literaire slachtbank te worden gevoerd. In plaats daarvan zal ik zélf het vonnis voltrekken, en onze bebrilde secretaris aldus het gras voor de voeten wegmaaien. Op zijn minst zal ik, door in zijn huid te kruipen, de lat erg hoog voor hem leggen:

Er lopen twee nullen over straat. Zegt de een tegen de ander: "Hee Koen!". Ons voormalig clubkampioen is een koekenbakker geworden. Vorige week verloor hij al zeer onnodig zijn partij tegen Degoschalm, deze week verprutste hij zijn partij in de bekercompetitie. Hij heeft dus al twee keer op rij verloren, en dat is voor hem uniek. Ons 'talent' is nu zelfs beneden het niveau van ons gewone mensen teruggevallen. De ultieme vraag is wat deze permanente vormcrisis verklaart. Is het zijn 'drukke' baan als docent filosofie? Gunt Miss Borculo hem te weinig nachtrust? Zouden zij samen, verborgen voor de buitenwereld, een nestje met vier kinderen hebben geworpen?

Zelf wil ik niet teveel over dit soort vragen nadenken; het betaamt een narcist niet bij zijn eigen falen stil te staan. In plaats daarvan leid ik mijzelf liever af. Zo heb ik vanmorgen bedacht dat ik een reclamebureau ga beginnen. Mijn eerste tv-reclame heb ik al bedacht.

Een mooie vrouw in strakke jeans loopt een café binnen. Aan de bar zitten twee mannen, die haar direct in het oog hebben. De man die het dichtst bij haar zit, is knap, gespierd en verzorgd en heeft een fraaie lach. De vrouw kijkt even schuin naar beneden, heft haar hoofd weer op en loopt met een minachtende blik langs hem, naar de tweede man: een lelijk, saai en verachtelijk creatuur, kortom een schaker. Met een schalkse blik legt ze één hand op de man zijn bochel, de andere legt ze op zijn dij. Ze kijkt wederom schuin naar beneden en zegt: "Hey honey, love your jeans". Dan dondert de voice-over: "Natural selection is over. We have evolved to JEANETIC SELECTION." De naam van het spijkerbroekenmerk wordt genoemd, terwijl het bijbehorende logo verschijnt, en de voice-over vervolgt: "Survival of the best fitted."

Gouden business, lijkt me. Nu de kansen dat ik ooit profschaker word slinken, is het toch goed om een plan B te hebben.

Koen Kramer
19-02-2011

Vat vol vreemde keuzes

"Life is like a box of chocolates. You never know what you're gonna get." (Forrest Gump)

Vrij vertaald is dat precies mijn situatie van de donderdag voor Kerstmis. Ik kwam op Utrecht CS terug van een dagje universiteit, klaar om weer naar huis te gaan. Echter, er was een winterdienstregeling. Na vriendelijk het kopje erwtensoep te hebben afgeslagen, kwam ik twintig minuten te vroeg op het station, zodat ik zeker wist dat ik mijn trein zou halen. Ik was zelfs zo vroeg dat ik nog de trein naar Amsterdam kon halen. Maar dan zou ik daar moeten wachten op mijn trein naar Castricum, die dan overvol zou zitten. Dus liet ik deze gaan. Dan kon ik nog mee in een internationale trein naar Amsterdam - de ICE - ook deze liet ik voorbijgaan om precies dezelfde reden. Toen verscheen mijn trein op de borden: 10 minuten vertraging. Bovendien was het een behoorlijk kleine trein, zodat ik amper een staplaats kon bemachtigen. In Amsterdam stroomde vervolgens de hele trein leeg.

We concluderen dat ik hier de verkeerde keuze heb gemaakt. Ik kon gaan voor A,B of C, en heb de jackpot misgelopen. Wat mij natuurlijk naadloos een bruggetje aanbiedt naar het schaken toe, waar een verkeerde zet een 0 op het scorebord oplevert. Als je ergens keuzes moet maken, is het wel in het edele schaakspel. Meestal rijst dan de vraag of je dat lepe tussenzetje moet doen, dat sluwe paardoffer dat misschien wel helemaal geen voordeel opbrengt, of een normale ontwikkelingszet omdat je niks anders kunt bedenken (ik ben een beetje door mijn bijvoeglijke naamwoorden heen). Het is zaak om lang na te denken wat hier de beste zet is.

Maar niet te lang, want natuurlijk brengt de tijdscontrole meer keuzes met zich mee. 36 zetten in anderhalf uur betekent dat je maar 2½ minuut per zet hebt. Speel je de opening wat sneller, met het risico dat je een verkeerde zet speel? Zet je expres snel terug om je tegenstander te intimideren? Het psychologische oorlogsvoeren brengt een hoop vragen met zich mee, waar je je voor deze column waarschijnlijk nog niet druk om hebt gemaakt. De wiskundige kans is ook vrij groot, dat je in de volgende ronde je hier ook totaal niet mee bezig gaat houden, hoe interessant dit ook mag zijn.

Over psychologische oorlogsvoering gesproken, ik zag laatst op een Engelse quiz 5 mensen die dat iets tè serieus genomen hadden: ze deden aan schaakboksen. Dit zijn duidelijk mensen die niet kunnen kiezen. Het idee is simpel: een ronde bestaat uit 4 minuten schaak, gevolgd door 3 min boksen. Dan even pauzeren, en weer concentratie voor het edele schaakspel. Er is dus nog hoop voor mij, mocht een carrière met enkel schaak op niets uitlopen. Ik lees nogal veel op het internet.

Toegegeven, ik heb misschien iets teveel artikelen op internet gelezen, die mij helemaal gehersenspoeld hebben. Maar ik vind dat er een kern van waarheid inzit. De psychologische oorlogsvoering is nu eenmaal een belangrijk aspect van het schaakspel, en dient vooral in tijdnood niet onderschat te worden. Velen zullen zich de blikken van Kasparov herinneren, toen hij tegen Karpov, na een ontzettende blunder, wereldkampioen kon worden. En zo zijn er in de wereldtop wel meer voorbeelden te vinden, zelfs zonder te spelen kun je je tegenstanders een tik uitdelen. Ik doel hiermee niet alleen op Magnus Carlen, de 20-jarige Noor, die makkelijk wereldkampioen zou kunnen worden, maar nu al heeft afgezegd voor de cyclus om tegen Anand in 2012 te strijden. Ik bedoel het ook op iets lager niveau, waar spelers van Vredeburg zonder ook maar een zet gedaan te hebben al hand-uitstekend remise aanbieden, of de tegenstander zogenaamde moed in te spreken met de woorden "wat ben jij sterk, zeg!"

Mocht dit niet overtuigend werken op de tegenstander, heb ik in de loop der jaren gemerkt dat dronken voeren vaak een positief resultaat geeft. Maar onthoud: in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst! Veel succes in 2011 en vergeet niet: "Life is like a box of chocolates. You never know what you're gonna get."

Bert Hollander
21-01-2011

Het vergeten antwoord

Als ik het rijtje columns van de afgelopen maand zie, lees ik enkel persoonlijke aanvallen. Aangezien we hier ook zijn om te leren, besloot ik eens een openingsstudie - weliswaar de light-versie - met u te delen.

In eerdere columns viel al te lezen dat ik graag de Spaanse opening speel, en deze zou ik graag wat verder uit willen lichten. Een reden hiervoor is dat Spaans na Siciliaans (1.e4 c5) volgens mij de meest gespeelde opening ter wereld is, pin me hier niet op vast. Ik wil natuurlijk niet alles behandelen, dit zou zelfs in meerdere dikke boeken nog niet lukken (!) De Spaanse opening is uitgevonden door Ruy Lopez, en wordt zo nog genoemd in Engelstalige landen. Op deze zoekterm valt op internet dan ook veel meer informatie te vinden. Het Spaans is een heel aanvallende opening, en eigenlijk heel gemakkelijk te spelen als zwart de natuurlijke tegenzet doet. Op 1.e4 en 2.Pf3 antwoord zwart simpel met e5 en Pc6. Voordat we in het bijna nóg vaker gespeelde Italiaans (3.Lf1-c4) overspringen, schuif ik deze loper een veld verder door en speel 3.Lb5. De beginstelling is geboren en zwart heeft hier een legio aan mogelijkheden te spelen, allen goed.

Dit wordt door wit nogal vaak gespeeld, echter niet op hoog niveau, omdat daar Spaans bekend staat als een opening die "makkelijk remise te houden is." Mijn straatje dus. Zwart heeft hier veel antwoord als Lc5 (klassiek), a6, Pf6, d6, g6 en de wat dubieuze Df6?! Er is echter ook nog een redelijk antwoord, die meestal vergeten wordt: 3?Pge7. (zie stelling) Alleen de notatie maakte al dat ik er wat meer over wilde weten, dus ben ik de boeken en vele websites ingedoken.

Op het eerste gezicht werd ik er blij en ongelukkig van: aan de ene kant maakt het nu niet meer uit of je de loper ruilt of niet, je kunt altijd met het paard terugslaan en de stelling blijft ongeveer hetzelfde. Bovendien ontwikkel je een stuk, dat kijkt naar het altijd interessante veld f5. Aan de andere kant lijk je de loper te blokkeren, maar die fiancheteer je: je speelt g6 en Lg7. Zo gaat dan ook de hoofdvariant van deze verdediging. Bijkomend voordeel van de opening is dat het de witspeler verrast, hoewel dit toch een bekende verdediging zou moeten zijn?

We spelen de hoofdvariant, waarbij wit reageert door de standaardzetten als vroege rokade, c2-c3 en d2-d4 spelen: 4.0-0 g6 5.c3 Lg7 6.d4 exd4 7.cxd4 d5! 8.exd5 Pxd5 9.Te1+ Le6. Er zou nu nog een vrij aardige zettenreeks als 10.Lg5 Dd6 11.Pbd2 0-0 kunnen komen, met kansen voor beide kleuren, en een sterk centrum voor zwart. Er liggen hier veel tactieken op de loer. Echter, heeft men een andere voorkeur, zoals lang rokeren, zou dat hier ook kunnen. Dat is het mooie van deze opening: het ligt een beetje vast, maar de keuze is reuze.

De verwachting is dat ik nu in al mijn toekomstige partijen deze variant zal spelen, met name omdat ik sowieso al voorstander ben van het kort rokeren en f5 opspelen. Helaas ben ik hier te wispelturig voor en zal het van mijn humeur afhangen. Van één ding ben ik echter wel zeker, schaken doe je met je gevoel!

Bert Hollander
12-11-2010